ŠKART REZIDENT V – Predah

2026.

Ovogodišnji lajtmotiv Predah ne razumijemo kao povlačenje iz stvarnosti, već kao svjesno stvaranje prostora unutar nje. U vremenu obilježenom ubrzanjem, neizvjesnošću, krizama i stalnim zahtjevima za produktivnošću, sposobnost da zastanemo postaje politički čin.

 

Savremeno društvo od nas traži neprekidnu dostupnost, reakciju i proizvodnju. Naša tijela i umovi često su dovedeni do granica izdržljivosti. Posebno su tome izložene osobe koje nose iskustva društvene marginalizacije, aktivističkog rada, brige za druge, prekarnih uslova života ili kontinuirane borbe za osnovna prava.

 

Predah zato nije suprotnost djelovanju. Predah je uslov njegovog trajanja.

Polazeći od feminističkih teorija brige i savremenih umjetničkih istraživanja, željeli smo otvoriti  prostor za promišljanje nježnosti, usporavanja i prisutnosti kao umjetničkih i društvenih praksi i od 11. do 18. jula u Tivtu, zajedno sa još troje mentora radili smo sa osam učesnika koji su bili podijeljeni u dvije grupe.

PROGRAM ZA ANGAŽOVANU UMJETNOST I AKTIVIZAM

Program za angažovanu umjetnost i aktivizam su vodile mentorke i predavačice Adrijana Gvozdenović, umjetnica i istraživačica, i Bojana Popadić, umjetnica. U okviru ovog programa razmatrana su pitanja šta je angažovana umjetnost u kontekstu retrogradnih politika i odnosa prema odmoru i predahu, šta je društveni aktivizam, kako prepoznati društveni i politički problem i kako naći rješenje, te kako kreirati svoj rad na način da bude efektivan i vidljiv.

Folderi:

Aleksandra Čavić (NS)

Performans pod nazivom „Otium“ polazi od iskustva nezavisnog umetničkog rada i istražuje trenutak u kojem telo pokušava da odmara dok um ostaje u radu. U latinskom jeziku otium je označavao vreme izvan obaveza: vreme povlačenja, dokolice, mišljenja i stvaranja. Takvo vreme nikada nije svima bilo jednako dostupno. Ono najčešće zavisi od ekonomskih, društvenih i institucionalnih uslova.

 

U ovom radu prikazuje se nevidljivi rad koji je najviše rasprostranjen među nezavisnim i samostalnim umetnicima. Ovde rad materijalizujemo kroz prisustvo tehnologije koja je u konstantnom kontaktu sa telom, koja poziva, koketira, pravi začeće i postaje deo tela. Laptop u ovom radu takođe predstavlja ideju koja se postepeno ušunjala, razvila i vezala, a koja će se roditi kada se steknu uslovi za porođaj.

 

Rad je posvećen svim samostalnim umetnicima i umetnicama, kolektivima i organizacijama koji od 2024. godine nisu imali priliku da svoje ideje prikažu široj javnosti zbog nedostatka projektnog finansiranja i institucionalne podrške na nivou Republike Srbije.  

Amer Tanović (SA)

„Antro“ je umjetnički rad koji nastoji odati  autorstvo umjetnika-čovjeka drugoj vrsti, u ovom slučaju insektima. Rad počinje istraživanjem prirodnih smjesa koje bi predstavljale super-hranu za pčele, muhe, ose i mrave. Smjese se nanose na papir, a insekti svojim djelovanjem oblikuju završni izgled rada na papiru. U određenoj mjeri se rad postavlja kao happening za insekte – čime rad ne samo da decentralizuje ulogu autora, već i recipijenta. „Antro“ postaje rad u kom čovjek nije autor niti recipijent, već asistent, ili možda kustos, koji poziva nove autore/recipijente na rad.  U toku procesa posmatranja djelovanja insekata na kvadratima sa smjesom, zapisivao sam ono što vidim i o čemu razmišljam. Isječke zapisanog montažom postavljam zajedno sa fotografijama procesa, čime ga dokumentujem, i na taj način prezentiram za recipijenta koji bi bio čovjek. Kroz propitivanje autorstva, recepcija i hijerarhija vrsta – post-antropocentričnih ideala – „Antro“ djeluje na tenziji između teorijskog zalaganja za post-antropocentrizam i njegove praktične primjene. Ne izvodeći ih do kraja, jer svaka odluka ostaje ljudska, ovi ideali ostaju kao neuhvatljivo odredište prema kom rad stremi – znajući da ostaje uhvaćen u ljudski okvir gledanja, biranja i pripovijedanja.

Ana Raičević (NS-BR)

Performans ,,Mjesto pod suncem – mjesto za sunčanje” ispituje prostorne norme i ograničenja koja utiču na naše djelovanje u njemu. Postavlja pitanje o namjenskom određenju prostora za odmor, opuštanje, predah, sunčanje, meditaciju. Da li on mora biti predviđen, komodifikovan za uspješno izvršavanje ovih radnji, za njegovu “konzumaciju” ili prostor možemo učiniti takvim zauzimajući ga svojim tijelom?

 

U performansu pokušavam da pronađem mjesto za sunčanje na izmještenoj lokacijimagistrali, pored kružnog toka i aerodroma. Odabir ove lokacije nema samo ulogu apsurdnosti, već je i vrsta nekog ličnog protesta. Vrijeme koje nam prolazi u ovom međuprostoru, na putu do željene destinacije, često je usljed gužvi izazvanih nezavršenim radovima ili prosto lošom organizacijom saobraćaja, dovoljno dugo da nam je potreban predah.

 

Drugo pitanje koje se nametnulo tokom izvođenja performansa jeste kako se žensko tijelo, tijelo u bikiniju, drugačije tretira u odnosu na prostor. Od nedavno na snazi su i zakonske odrednice po pitanju kretanja u kupaćim kostimima van plaža i kupališta. Dakle prostor za sunčanje više nije samo osunčana površina.

 

Uz performans, nastaje i video rad ,,Meditacija na cesti”, koji na komičan način prikazuje moj pokušaj pronalaska pravog mjesta za sunčanje i slušanje jedne vođene meditacije.

Emilija Dojčinović (VR-BG)

Presijavanje je lokacijski zasnovana instalacija nastala tokom rezidencijalnog programa škART u Tivtu, kroz višednevni proces pronalaženja komadića stakla u moru i neposredno uz obalu, njihovog razvrstavanja, slaganja u mozaik i konačnog postavljanja u mali kvadratni morski bazen.

 

Iako je materijalno jezgro rada mozaik na transparentnoj podlozi, Presijavanje nije svedeno na završeni objekat. Rad obuhvata čitav proces njegovog nastanka: vreme provedeno uz vodu, ponavljanje jednostavnih telesnih pokreta, promenu mog odnosa prema kontroli, poglede i komentare prolaznika, spontano uključivanje dece, pronalaženje lokacije i konačnu odluku da delo ostane u vodi. Mozaik predstavlja vidljivi trag tog procesa, ali se puno značenje rada uspostavlja tek u odnosu između materijala, tela, vremena, mesta i drugih ljudi.

 

Krovna tema rezidencije bila je Predah. Nisam ga razumela kao potpuni prekid svakodnevice niti kao veliko, unapred izdvojeno vreme odmora. Zanimali su me manji i gotovo neprimetni predasi: kratki trenuci u kojima se ritam tela ili pažnje promeni, u kojima se zaustavimo, pogledamo u vodu, primetimo nešto na tlu ili se zainteresujemo za pojavu pored koje bismo inače samo prošli.

 

Fragmentisana struktura mozaika funkcioniše kao materijalna analogija takvim trenucima. Jedan mali zastoj možda ne može da promeni čitav ritam života, kao što ni jedan staklić sam za sebe ne može da obrazuje celovitu sliku. Tek njihovim približavanjem postaje vidljiva struktura sastavljena od naizgled neznatnih iskustava. Predah se tako ne pojavljuje kao praznina između važnih događaja, već kao jedan od načina na koji se svakodnevno iskustvo ponovo sastavlja.

Sara Kecman (NS)

Polazeći od hotela kao liminalnog prostora – mesta privremenog zadržavanja koje u nama istovremeno budi osećaj prepoznavanja, ali ne i potpunog pripadanja – rad Slani pozdravi sagledava kako takvo okruženje može da otvori prostor za lična sećanja, preispitivanje odnosa i suočavanje sa potisnutim unutrašnjim stanjima.

 

Slani pozdravi su delom inspirisani radom Hotel umetnice Sofi Kal, u okviru kog se ona tokom tri nedelje zaposlila kao hotelska spremačica i krišom fotografisala tragove koje su gosti ostavljali u svojim sobama. Ideja da je ono što posmatrač vidi na tim fotografijama neizbežno oblikovano onim što bi želeo da na njima pronađe predstavlja polazište i za ovaj rad, u kom razglednica postaje prostor čije se značenje oblikuje tek kroz ono što je u nju upisano, ali i kroz način na koji je čitalac tumači. Četiri rukom ispisana teksta predstavljaju različite glasove i životne perspektive u kojima se iskustvo letovanja ne oblikuje kroz prikaz samog prostora, već kroz ono što u njemu izranja: briga, nostalgija, zahvalnost, umor, dečija igra, potraga za predahom.

ŠKART REZIDENT V- Program za kvir/feministički film

Paralelno sa programom za Angažovanu umjetnost I aktivizam odvijao se i drugi dio programa posvećenog kvir ifeminističkom filmu i aktivizmu. Tokom sedmodnevnog intenzivnog programa, mladi umjetnici i umjetnice imali su priliku da kroz filmske i video forme istraže slobodu, identitet i aktivizam, uz mentorsku podršku priznatih crnogorskih stručnjaka iz oblasti filma- Jelene Mišeljić, teoretičarke filma i predavačice (FDU UCG) I Dušana Kasalice, reditelja i predavača (FDU UCG).

 

Sam program se takodje bavio prethodno uspostavljenom temom predaha, i time kako filmski jezik tretira odmor, pauzu i predah i kako se kvir teme obradjuju u raznim video formara, i šta sve jeste kvir..

Ana Radulović (NK)

Hana Rastoder (PG)

Film „Momci čitaju Plavu Unu“, jeste petnaestominutni snimak dvojice prijatelja koji treniraju u parku i u predasima čitaju i analiziraju  zbirku poezije „Plava Una“, autorke filma Hane Rastoder. 

Iris Janković (BH)

Gospodja Remzi je kratki dokumentarni film koji prati ciklus dana jednog svetionika.

U filmu se ona pojavljuje kao duh-narator.

Sara Djurović (PG)

Film Jež van kućice je animirani film Sare Đurovic nastao tokom Škart radionice 2026 godine, pod mentorstvom Jelene Mišeljić i DuŠana Kasalice. Govori o radikalnom pravu na samoću.

Interna prezentacija radova svih učesnika ovogodišnjih ŠKART REZIDENT programa odvijala se u prostoru ShipYard Coworking space na Seljanovu, tokom posljednjeg dana boravka u Tivtu.

 

Program rezidencija za angažovanu umjetnost j aktivizam je podržan preko Javnog konkursa za raspodjelu sredstava za projekte nevladinih organizacija za 2026. godinu, Sekretarijata za društvene djelatnosti Opštine Tivat.